कर्णालीका पहाडहरू बिहानै घामले छोएपछि मान्मको जिरोपोइन्ट विस्तारै ब्युँझिन्छ। पसलहरू खुल्न थाल्छन्, सडकमा चहलपहल बढ्छ। त्यही भीडभाडको बीचमा एउटा सानो उद्योगभित्र भने मेसिनको आवाज पहिल्यै गुञ्जिसकेको हुन्छ। त्यहाँ भेटिन्छन्—खाडाचक्र नगरपालिका वडा नं. ६ का वडाध्यक्ष दिनेश शाही—हातमा कच्चा पदार्थ, अगाडि मेसिन, र मनमा ठूलो सपना।
जनप्रतिनिधि भएर कार्यालयमै सीमित बस्नुपर्ने परम्परागत सोचलाई उनले आफ्नै पसिनाले चुनौती दिएका छन्। उनका लागि पद प्रतिष्ठाको विषय होइन, जिम्मेवारी हो। र जिम्मेवारी पूरा गर्न कर्म नै सबैभन्दा ठूलो साधन हो।
जिरोपोइन्टबाट उठेको आत्मनिर्भरताको आवाज
खाडाचक्र–१ मान्मको जिरोपोइन्टस्थित आफ्नै घरमा उनले चप्पल र विद्युत् चिम (बल्ब) उत्पादन सुरु गरेका छन्। सामान्य लगानीबाट सुरु गरिएको उद्योग अहिले स्थानीय बजारमा पहिचान बनाउँदैछ। ४० रुपैयाँदेखि १५० रुपैयाँसम्मका चप्पल उत्पादन भइरहेका छन्—सस्तो, टिकाउ र स्थानीय मागअनुसारका डिजाइनमा।
उद्योग सानो भए पनि त्यसले बोकेको अर्थ ठूलो छ। यो केवल चप्पल उत्पादन गर्ने ठाउँ होइन; यो ‘कर्णालीमा पनि उत्पादन सम्भव छ’ भन्ने सन्देश दिने थलो हो।
“हामी किन सधैं बाहिरको सामानमा भर पर्ने?” शाही प्रश्न गर्छन्, “हामी आफैं उत्पादन गर्न सक्छौं, रोजगारी दिन सक्छौं।”
जनप्रतिनिधि तर अझै ऋणमा
२०७९ सालको स्थानीय तह निर्वाचनमा वडा नं. ६ बाट वडाध्यक्षमा निर्वाचित भएका शाही अहिले पनि ऋणमै रहेको बताउँछन्। जनप्रतिनिधि बनेपछि आर्थिक अवस्था सहज हुन्छ भन्ने धारणा उनी तोड्न चाहन्छन्।
“पद पाएपछि बस्ने होइन, अझ बढी जिम्मेवारी आउँछ,” उनी भन्छन्, “मैले त निर्वाचित भएपछि झन् धेरै काम गर्नुपर्छ भन्ने बुझेँ।”
कार्यालयको बैठक सकिएपछि उनी सिधै उद्योगमा पुग्छन्। कहिले कच्चा पदार्थ काटिरहेका हुन्छन्, कहिले मेसिन चलाइरहेका हुन्छन्, त कहिले ग्राहकसँग प्रत्यक्ष कुराकानी।
नीतिगत जटिलता र भन्सारको बाधा
उद्योग सञ्चालनको क्रममा सबैभन्दा ठूलो चुनौती कच्चा पदार्थको आयात हो। केही आवश्यक सामग्री भारतलगायत अन्य मुलुकबाट ल्याउनुपर्छ। तर भन्सार प्रक्रियाको जटिलता, कर र अनिश्चितताले साना उद्यमीलाई निरुत्साहित बनाउने गरेको उनी बताउँछन्।
“देशमै उत्पादन बढाउने कुरा हुन्छ, तर कच्चा पदार्थ ल्याउनै गाह्रो छ भने कसरी उद्योग बढ्छ?” उनी भन्छन्।
उनको गुनासो केवल भन्सारमा सीमित छैन। उनी भन्छन्, “अनुदान वास्तविक नवप्रवर्तकभन्दा पहुँचवालालाई बढी पुग्छ। असल उद्यमीले अनुदानभन्दा सहज वातावरण खोज्छ।”
उनका अनुसार पहुँच, शक्ति र कमिसनको संस्कृतिले साना उद्यमीलाई पछाडि धकेल्ने काम गरेको छ।
राजनीति र रोजगारी: व्यवहारमा अन्तर
शाहीको अनुभवमा राजनीतिक दलहरू रोजगारी सिर्जनाको विषयमा गहिरो योजनाभन्दा भाषणमा बढी केन्द्रित छन्।
“कुरा धेरै हुन्छ, तर उत्पादन र उद्योग बढाउने स्पष्ट योजना कम देखिन्छ,” उनी भन्छन्। “यदि स्थानीय तहले साना उद्योगलाई प्राथमिकता दिने हो भने विदेशिनु पर्ने युवाको संख्या घट्न सक्छ।”
उनका लागि राजनीति सेवा हो, उद्योग सिर्जना हो। दुवैको साझा लक्ष्य—स्थानीय विकास।
सस्तो कलेक्सनदेखि उद्योग विस्तारसम्म
मान्मको जिरोपोइन्टमा उनले ‘सस्तो कलेक्सन’ नामक पसलसँगै चप्पल उद्योग र बल्ब उद्योग सञ्चालन गरेका छन्। सानो टिमसँग सुरु भएको कामलाई विस्तार गर्दै भविष्यमा ठूलो संख्यामा रोजगारी सिर्जना गर्ने योजना छ।
उनको सपना स्पष्ट छ—कालिकोटलाई आत्मनिर्भर बनाउने।
“हामीले यहाँ उत्पादन गर्न सक्यौं भने पैसा यहीँ घुम्छ, रोजगारी यहीँ बन्छ,” उनी भन्छन्।
प्रेरणाको सन्देश
दिनेश शाहीको कथा एउटा व्यक्तिको मात्र कथा होइन; यो कर्णालीका सम्भावनाको कथा हो। अभाव, दुर्गमता र नीतिगत जटिलताका बीच पनि यदि इच्छाशक्ति छ भने परिवर्तन सम्भव छ भन्ने उदाहरण हो।
जनप्रतिनिधि भएर पनि मेसिन अगाडि उभिने उनको छवि समाजका लागि सन्देश हो ।
पदले होइन, कर्मले पहिचान बनाउँछ।
सानो उद्योगबाट सुरु भएको यो यात्रा भविष्यमा कालिकोटमै उद्यमशीलताको लहर बन्न सक्छ। र शायद, कर्णालीका युवाका लागि यो एउटा नयाँ बाटोको संकेत पनि हो।
