नारायण बहादुर शाही
सूचना प्रविधि अधिकृत, धार्चे गाउँपालिका, गोरखा
देशभरका माध्यमिक विद्यालयमा कम्प्युटर शिक्षकको पर्याप्त दरबन्दी नहुनु विद्यार्थीहरूको डिजिटल भविष्यका लागि गम्भीर चुनौती बनेको छ। आजको विश्व डिजिटल युगमा विद्यार्थीहरूको सूचना प्रविधि सम्बन्धी दक्षता र प्रविधि प्रयोग गर्ने क्षमता भविष्य निर्माणमा निर्णायक भूमिका खेल्छ। तर, विद्यालय तहमा पर्याप्त कम्प्युटर शिक्षक नहुँदा विद्यार्थीहरू आवश्यक सिप र मार्गदर्शन बिना नै डिजिटल शिक्षा सिक्न बाध्य छन्।
नेपाल सरकारले माध्यमिक शिक्षा तहमा कम्प्युटर शिक्षा अनिवार्य गरेको भए पनि, धेरै विद्यालयमा स्थायी शिक्षकको दरबन्दी नहुँदा प्रभावकारी शिक्षा दिन सकिएको छैन। शिक्षक अभाव भएका विद्यालयमा कम्प्युटर प्रयोगशालाहरू खाली रहँदा विद्यार्थीहरू केवल सामान्य जानकारीमा सीमित रहन्छन्।
मेरो अनुभवअनुसार, विद्यालय तहमा कम्प्युटर शिक्षक नहुनु विद्यार्थीहरूको भविष्यमा ठूलो असर पार्ने विषय हो। विद्यार्थीहरूले डिजिटल क्षमता नपाएमा उच्च शिक्षा र रोजगारीको प्रतिस्पर्धामा पछि पर्न सक्छन्। यसैले प्रत्येक विद्यालयमा कम्तीमा एक प्रशिक्षित कम्प्युटर शिक्षक हुनु अनिवार्य छ।
समस्या र कारणहरू
१.शिक्षक दरबन्दीको अभाव: धेरै विद्यालयमा कम्प्युटर शिक्षकको दरबन्दी नै छैन। विशेषगरी ग्रामीण र पहाडी क्षेत्रका विद्यालयहरूमा यो समस्या अझ गम्भीर छ।
२.प्रशिक्षित शिक्षकको कमी: हाल उपलब्ध शिक्षकहरू प्राविधिक दृष्टिले पर्याप्त प्रशिक्षित नभएका कारण कम्प्युटर पाठ्यक्रम प्रभावकारी रूपमा पढाउन सक्दैनन्।
३.स्रोत र पूर्वाधारको कमी: कम्प्युटर प्रयोगशालाहरू भए पनि आधुनिक कम्प्युटर, सफ्टवेयर, इन्टरनेट जस्ता आवश्यक स्रोत पर्याप्त छैन।
४.सरकारी नीति र कार्यान्वयनको ढिलाइ: शिक्षा मन्त्रालयले केही परियोजना सञ्चालन गरे पनि स्थायी शिक्षक दरबन्दीको अभावले यी प्रयासहरू प्रभावकारी हुन सकेका छैनन्।
विद्यार्थी र डिजिटल भविष्यमा असर
१.सीप सीमित हुनु: विद्यार्थीहरूले केवल आधारभूत कम्प्युटर ज्ञान मात्रै पाउँछन्, जसले भविष्यमा प्राविधिक दक्षतामा कमी ल्याउँछ।
२.डिजिटल साक्षरतामा कमी: अनलाइन स्रोत र डिजिटल उपकरण प्रयोग गर्न नजान्दा विद्यार्थीहरू भविष्यमा डिजिटल प्रतिस्पर्धामा पछि पर्न सक्छन्।
३.रोजगारी र उच्च शिक्षा अवसरमा असर: कम्प्युटर शिक्षा बिना विद्यार्थीहरूले सूचना प्रविधि, बैंकिङ, प्रशासन, डिज़ाइन र प्राविधिक पेशामा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्दैनन्।
४.सरकारी डिजिटल अभियानमा प्रभाव: विद्यार्थीहरूले डिजिटल शिक्षा नपाउँदा राष्ट्रिय डिजिटल योजना, डिजिटल नागरिकता, ई–गभर्नेन्स जस्ता कार्यक्रमको लाभ कम हुनेछ।
मेरो अनुभवले देखाएको छ कि विद्यार्थीहरूले प्रायः मोबाइल र अनलाइन स्रोतबाट कम्प्युटर सिक्ने प्रयास गर्छन्। तर संरचित शिक्षा र शिक्षकको मार्गदर्शन नहुँदा उनीहरूले वास्तविक दक्षता हासिल गर्न सक्दैनन्।
समाधानका उपायहरू
१.प्रत्येक माध्यमिक विद्यालयमा कम्तीमा एक जना स्थायी प्रशिक्षित कम्प्युटर शिक्षकको दरबन्दी अनिवार्य गर्नु।
२.शिक्षक अभाव भएका विद्यालयमा अस्थायी तर योग्य शिक्षक उपलब्ध गराउनु।
३.कम्प्युटर प्रयोगशालामा आधुनिक उपकरण, सफ्टवेयर र इन्टरनेटको पहुँच सुनिश्चित गर्नु।
४.विद्यार्थीहरूले डिजिटल पाठ्यक्रम र स्रोत सामग्री सजिलै प्रयोग गर्न सक्ने वातावरण तयार गर्नु।
५.शिक्षकहरूको प्राविधिक क्षमता अभिवृद्धि गर्न नियमित तालिम र कार्यशालाको आयोजना गर्नु।
६.विद्यार्थीहरूलाई डिजिटल शिक्षा र सुरक्षा सम्बन्धी सचेतना दिनका लागि अतिरिक्त कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु।
निष्कर्ष
देशभरका विद्यालयमा कम्प्युटर शिक्षक दरबन्दीको अभावले विद्यार्थीहरूको डिजिटल भविष्य जोखिममा पारेको छ। यदि यस समस्यालाई तत्काल सम्बोधन नगरे, विद्यार्थीहरूले राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिस्पर्धामा पछि पर्नुपर्ने खतरा बढ्नेछ। डिजिटल शिक्षा अब केवल विकल्प होइन, आवश्यकता हो।
विद्यार्थीहरूको उज्जवल भविष्य र राष्ट्रको डिजिटल सशक्तिकरणका लागि कम्प्युटर शिक्षकको दरबन्दी अनिवार्य गर्नु अब ढिलो हुन नहुने विषय बनेको छ।
